رایانهٔ کوانتومی قدرتمند هنوز آماده نیست، اما برنامه‌ریزی برای آن دیگر موضوعی نظری نیست. مؤسسهٔ NIST در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ نسخهٔ نهایی گزارش IR 8547 را با عنوان «انتقال به استانداردهای رمزنگاری پساکوانتومی» منتشر کرد. این سند مسیر کنار گذاشتن الگوریتم‌هایی مانند RSA و ECDSA را روشن‌تر می‌کند.
چرا باید از حالا نگران بود؟
خطر فقط مربوط به روزی نیست که چنین رایانه‌ای ساخته شود. مهاجم می‌تواند ترافیک رمزشدهٔ امروز را ذخیره کند و سال‌ها بعد آن را بگشاید؛ روشی که به «اکنون ذخیره کن، بعداً رمزگشایی کن» معروف است. پس اگر داده‌ای دارید که باید ده سال محرمانه بماند، این موضوع همین امروز به شما مربوط است.
زمان‌بندی سند نهایی
بر اساس تحلیل منتشرشده از متن نهایی، الگوریتم‌های آسیب‌پذیر در برابر کوانتوم پس از سال ۲۰۳۰ منسوخ می‌شوند. یعنی استفاده از آن‌ها هنوز ممکن است، ولی مالک داده باید ریسک را بررسی و تصمیم خود را ثبت کند. این الگوریتم‌ها پس از سال ۲۰۳۵ در چارچوب استانداردهای NIST مجاز نخواهند بود.
این دستورالعمل‌ها مستقیماً برای نهادهای دولتی آمریکا نوشته شده‌اند و برای شرکت ایرانی الزام قانونی ندارند. اما چون سازندگان نرم‌افزار و تجهیزات محصولات خود را با آن‌ها هماهنگ می‌کنند، اثرشان به همهٔ بازار می‌رسد.
چه چیزی جایگزین می‌شود؟
- ML-KEM: برای تبادل کلید؛ مجموعهٔ ML-KEM-768 گزینهٔ پیش‌فرض توصیه‌شده است.
- ML-DSA و SLH-DSA: برای امضای دیجیتال.
- HQC: به‌عنوان جایگزین پشتیبان تبادل کلید انتخاب شده و استاندارد آن در دست تدوین است.
- حالت ترکیبی: ترکیب الگوریتم کلاسیک و پساکوانتومی در دورهٔ گذار که برای تبادل کلید پذیرفته است.
اثر آن روی شبکه
رمزنگاری پساکوانتومی رایگان نیست. مثلاً روش ترکیبی X25519MLKEM768 حدود ۱٫۲ کیلوبایت به پیام آغازین TLS اضافه می‌کند و امضای ML-DSA-44 حدود ۲۴۲۰ بایت است، در حالی که امضای ECDSA معمولی کمتر از ۱۰۰ بایت است. تجهیزات قدیمی، بازرسی ترافیک و پیوندهای کم‌ظرفیت ممکن است به این بزرگ‌تر شدن واکنش نشان دهند و باید قبل از فعال‌سازی آزمایش شوند.
نقشهٔ راه پیشنهادی
- فهرست رمزنگاری: مشخص کنید کدام گواهی، VPN، پایگاه داده و برنامه از چه الگوریتمی استفاده می‌کند.
- اولویت‌بندی داده: اول سراغ داده‌هایی بروید که عمر محرمانگی طولانی دارند.
- شرط خرید: پشتیبانی از ML-KEM و ML-DSA را در خرید فایروال، VPN و توزیع‌کنندهٔ بار لحاظ کنید.
- شروع از TLS: حالت ترکیبی را ابتدا در محیط آزمایشی و سرویس‌های بیرونی فعال کنید.
- چابکی رمزنگاری: برنامه‌ها را طوری بسازید که عوض کردن الگوریتم به بازنویسی نیاز نداشته باشد.
رمزنگاری کوانتومی با پساکوانتومی فرق دارد
این دو اصطلاح اغلب اشتباه گرفته می‌شوند. رمزنگاری پساکوانتومی الگوریتم‌هایی ریاضی است که روی همین رایانه‌ها و تجهیزات معمولی اجرا می‌شوند، ولی طوری طراحی شده‌اند که رایانهٔ کوانتومی هم نتواند آن‌ها را بشکند. پس برای استفاده از آن به سخت‌افزار کوانتومی نیازی نیست؛ بیشتر کار، به‌روزرسانی نرم‌افزار و تجهیزات است.
تهدید دقیقاً چیست؟
رایانهٔ کوانتومی به‌اندازهٔ کافی بزرگ می‌تواند با الگوریتم شور مسائل ریاضی پشت RSA و منحنی بیضوی را حل کند. این یعنی رمزنگاری کلید عمومی که امروز برای TLS، VPN و امضای دیجیتال به کار می‌رود در خطر است. رمزنگاری متقارن مانند AES کمتر آسیب می‌بیند و معمولاً با کلید بلندتر قابل حفظ است؛ به همین دلیل بیشتر تمرکز مهاجرت روی تبادل کلید و امضاست.
کسی نمی‌داند این رایانه دقیقاً چه زمانی آماده می‌شود. اما تصمیم‌گیری نباید منتظر این تاریخ بماند، چون مهاجرت رمزنگاری در سازمان معمولاً سال‌ها طول می‌کشد.
کدام سازمان‌ها اولویت دارند؟
- داده با عمر طولانی: اسناد قراردادی، اطلاعات پزشکی، پرونده‌های مالی و طرح‌های مهندسی.
- زیرساخت با عمر طولانی: تجهیزات صنعتی و شبکه‌ای که سال‌ها بدون تعویض کار می‌کنند.
- امضای نرم‌افزار: سیستم‌هایی که به‌روزرسانی امضاشده دریافت می‌کنند و باید سال‌ها قابل اعتماد بمانند.
- ارتباط بین شعب: پیوندهای VPN که حجم بزرگی از دادهٔ حساس را منتقل می‌کنند.
نقش‌ها در سازمان
این پروژه فقط کار تیم شبکه نیست. تیم امنیت باید سیاست و اولویت را مشخص کند، تیم برنامه‌نویسی کتابخانه‌های رمزنگاری را بررسی کند و واحد خرید شرط پشتیبانی را در قراردادها بگذارد. پیشنهاد می‌شود یک نفر مسئول فهرست رمزنگاری باشد تا این فهرست مانند فهرست دارایی‌ها به‌روز بماند.
چند خطای رایج
خطای نخست این است که فکر کنیم پروژه با خرید یک محصول تمام می‌شود. خطای دوم فعال کردن یک‌بارهٔ الگوریتم جدید در کل محیط است؛ اندازهٔ بزرگ‌تر پیام‌ها ممکن است در تجهیزات میانی مشکل ایجاد کند، پس باید مرحله‌ای جلو رفت. خطای سوم فراموش کردن برنامه‌های داخلی قدیمی است که نسخهٔ رمزنگاری در کدشان ثابت نوشته شده است. پیدا کردن همین موارد معمولاً زمان‌برترین بخش کار است.
منابع
- NIST: گزارش IR 8547 نسخهٔ نهایی، اکتبر ۲۰۲۶
- PostQuantum.com: تحلیل نسخهٔ نهایی NIST IR 8547
برای فهرست‌برداری از رمزنگاری سازمان و برنامه‌ریزی این انتقال می‌توانید با تیم امنیت پارتاک گفت‌وگو کنید.
